بهتر به زبان مرسوم دربار پادشاهان نوشته است دیوانی نیز به زبان مردم فارس و شیراز

سروده است که " فهلویات" نام دارد. این زبان ، همان زبان پهلوی و زبان اصلی و بومی

مردم فارس است که با تحمیل شدن زبان دری افغانستان و با گذشت قرنها ، از میان مردم

شیراز و دیگر شهرهای بزرگ فارس نشین رفته و فراموش شده است.

حافظ شیرازی شاعر قرن هشتم هم ابیاتی به زبان اصلی و بومی شیراز سروده است که

نشان دهنده حضور قوی زبان پهلوی در میان مردم شیراز تا قرن هشتم هجری میباشد.

"به پی ماجان غرامت بسپریمن            عزت یک وی روشتی از امادی "(روزنامه همشهری

یکشنبه ۱۶ آبان ۱۳۷۸ مصاحبه با دکتر تقی وحیدیان کامیاره زیر عنوان : "زبان دری ادامه پهلوی ساسانی نیست")

با در نظر گرفتن اینکه در قرن هشتم هجری زبان پهلوی شیرازییها سالهای متمادی تحت

تاثیر زبان دری نیز بوده است ، هیچ شیرازیی، امروز نمیتواند معنی این شعر حافظ را به

راحتی بفهمد . و این نشانه تغییر یافتن زبان اصلی و بومی مردم شیراز و دیگر شهرهای

 فارس زبان امروز ، از زبان اصلی و بومی ، به زبان فارسی دری در طول قرون متمادی و

پس از تسلط زبان دری بر ایران است.

هنوز هم با اندک فاصله ای از شهرهای بزرگ و مرکزی و فارس زبان ایران مردم بقیه شهرها و

روستاها به زبان غیر دری (غیر فارسی) صحبت میکنند که نشانه تحمیل شدن زبان فارسی

دری از طریق حکومتها بر مردم مناطق مرکزی است که حاکمیت اصلی آنها بیشتر در شهرهای

 بزرگ و مرکزی بوده است .

با اندک فاصله ای از اصفهان و به طرف غرب و جنوب غربی آن که برویم ، زبان مردم شهرکرد ،

سامان، چادگان و فریدن را بختیاری و تورکی می بینیم که متفاوت از فارسی دری اصفهانی 

است.

با فاصله چند ده کیلومتری از تهران به شمال ،شمال غرب ،غرب،جنوب و شرق ، مردم به زبان

مازندرانی(طبری) ،گیلکی،تالشی،تورکی،تاتی و سمنانی صحبت میکنند که ربطی به زبان

فارسی دری که در تهران ،اصفهان و شیراز تکلم میشود ندارد، و از نظر تاریخی هم زبان

سمنانی ، گیلکی، تالشی و طبری به مراتب قدیمتر از فارسی دری که از قرون چهارم و پنجم

هجری وارد ایران شده است میباشد.

زبان تورکی هم تاریخ هفت هزارساله در ایران دارد و از نظر ریشه و مورفولوژی ادامه زبان سومری

و ایلامی است و هیچ قرابت و نزدیکی با زبان فارسی دری ندارد.(آذربایجان در سیر تاریخ ایران ج۲ص۸۶۹

رحیم رئیس نیا)

با توجه به آنچه که نوشته شد از آنانیکه ادعا دارند زبان تورکی بعدها به مردم آزربایجان تحمیل

شده است باید پرسید ، این زبان اگر تحمیلی است این تحمیل به وسیله چه کسی ،کدام سلطان

و با چه امکاناتی بوده است؟!

در تاریخ حتی نشان اندکی از تشویق این زبان بوسیله سلاطین تورک دیده نشده است تا چه

 رسد به تحمیل آن !