از دیگر به اصطلاح روشنفکرانی که در دوران ستمشاهی پهلوی پشت به هویت خود کرده و

هضم شدن در زبان و فرهنگ حاکم را افتخاری بزرگ برای خود دانست احمد کسروی بود . وی

با حمایت رضاخان به مخالفت آشکار علیه دین اسلام و انکار امام دوازدهم پرداخت و پا به میدان

مستحیل شدن در زبان و فرهنگ تحمیلی رضاخانی گذاشت و تئوری «زبان آذری» را به اصطلاح

به صورت علمی تقدیم وی کرد !

تئوری خود ساخته کسروی آنچنان بر مذاق نژاد پرستان خوش آمد که سر از پا نمی شناختند .

بود و این روستاها در منطقه قره داغ و اطراف مرند و زنوز قرار داشتند و زبان آنها غیر تورکی بود

دلیلی شد بر اینکه ساکنین اصلی و بومی آزربایجان تورک نباشند ! کسروی وقتی با اهالی این

چهار روستا ، یعنی روستاهای هرزند و گلین قیه در اطراف مرند ، حسنو در قره داغ و تات نشینهای

اطراف خلخال روبرو شد و از زبان آنها پرسید ، آنها نام زبان خود را هرزندی ، تالشی و تاتی نامیدند،

ولی کسروی با اصرار تمام آنها را «آذری» نامید ! گر چه زبانی که در هرزند و گلین قیه صحبت میشد

با زبانی که تاتهای خلخال صحبت می کردند از هر جهت متفاوت بود و حتی قابل فهم برای هم نبود ،

اما کسروی نام مشترک «آذری» از نوع زبانهای پهلوی را بر آنها نهاد که فقط بر روی صفحات کتابها

ثبت شد و اهالی این روستاها هیچوقت نام زبان خود را آذری ننامیدند !

کسروی با استناد به نظریه زبان شناسان مبنی بر اینکه روستائیان خالص ترین و دست نخورده ترین

زبانها را دارند و زبان آنها زبان اصلی و بومی منطقه است و زبانی است دست نخورده ، وجود این

چهار روستا در آزربایجان را دلیلی بر غیر تورکی و به اصطلاح آذری بودن زبان بومی مردم آزربایجان

دانست ، غافل از اینکه اگر مردم چهار روستا در آزربایجان به زبان غیر تورکی صحبت می کنند ،

در مقابل اهالی هزاران روستا و به بیان دیگر به جز این چهار روستا بقیه مردم ساکن در تمام روستاهای

آزربایجان از دور افتاده ترین نقاط آن و از میان کوههای سر به فلک کشیده سهند و ساوالان گرفته تا

دشتهای پهناور مغان و زنجان و همدان تا اطراف تهران ،کرج ، ساوه ، اراک ، قم ، تفرش،دماوند و

فریدن اصفهان به تورکی تکلم می کنند ، لذا بومی بودن زبان تورکی در آزربایجان و دیگر مناطق یاد

شده ایران مدلل تر و مستندتر است .

از طرف دیگر ، اگر دلایل کسروی را بر کل ایران تعمیم دهیم در این صورت می توان ادعا کرد که نزدیک

به 90% مردم ایران تورک هستند و زبان اصلی و بومی فارسهای ساکن در استانهای مختلف کشور

نیز در اصل تورکی بوده است !!! چرا که کمتر استانی را در ایران می توان پیدا کرد که در آن چند روستای

تورک نباشد .

کسروی در رساله 56 صفحه ای که در زمان رضاخان به چاپ رسانده از زبان غیر تورکی با نام آذری در

آزربایجان صحبت به میان می آورد که در طول تاریخ هیچگونه آثار و نشانه ادبی و مکتوب هر چند اندک از

این زبان دیده و یا شنیده نشده است و خود کسروی هم به آن اعتراف می کند :

«چنانکه باز نمودیم آذری زبان گفتن بوده و همیشه در پیش روی او زبان همگانی روان ، و برای نوشتن